Berane

Opština Berane nalazi se u Gornjem Polimlju, u sjeveroistočnom dijelu Crne Gore. Prostire se na površini od 717 km kvadratnih, između planina Bjelasice na zapadu, Cmiljevice na istoku, Tivranske klisure na sjeveru i Sutjeske i Previje na jugu.

Prema popisu stanovništva iz 2003. godine, na tom prostoru živjelo je 35.068 stanovnika.

Tragovi ljudskog života na području beranske kotline potiču iz mlađeg kamenog doba (neolita) i pronađeni su na lokalitetu Kremeštica i Beran-Kršu kod Berana. Arheološki nalazi otkriveni u Budimlji kod Berana potiču iz perioda prijelaza iz bronzanog u gvozdeno doba (između 1200. i 800. godine prije n.e.).

Kao i u ostalim krajevima, Rimljani su i na području Berana podigli posebno naselje – municipij, koji je imao određenu samoupravu i čija je posebna uloga bila romanizacija okolnog stanovništva. To naselje istraživači vezuju za Bihor, grad koji će svoj vrhunac dostići u XIV stoljeću.

U srednjem vijeku područje Berana je bilo poznato kao Budimlja i imalo je veliki ekonomski i politički značaj.

O porijeklu naziva Berane postoje različita i podijeljena mišljena. Jedni smatraju da je još u XIV stoljeću nastalo Beran-Selo, te da je od toga kasnije i gradsko naselje dobilo ime Berane. Po drugima, pak, naziv Berane je nastao od turske riječi Bir-hane, što u prijevodu znači jedan han – jedna kuća.

Osmanlije su u ove krajeve došli polovinom XV stoljeća, 1455. godine, kada su pod osmansku upravu pali i Bijelo Polje, Bihor i Župa Budimlja.

Kao gradsko naselje Berane je osnovano 1862. godine, po zapovjedi poznatog tadašnjeg vojskovođe Husein-Avni paše, koji je naredio osmanskoj vojsci da se na lijevoj obali Lima, na mjestu gdje se danas nalazi bolnica, podigne kamena kasarna za potrebe vojne uprave. Uporedo sa tom kasarnom, i kulom koja je služila za kontrolu okolnih sela, u podnožju brda Jasikovac, na desnoj obali Lima, nastalo je i drugo naselje, u kojem su u haremima stanovali osmanski oficiri i činovnici, po čemu je taj dio varoši dobio ime Hareme.

Naselje je u početku bilo manje-više vojnički logor, u kojem je Osmansko carstvo držalo oko 1.000 vojnika, da bi ga, krajem XIX stoljeća, u pretežnom broju naselilo izbjeglo bošnjačko stanovništvo iz Podgorice, Nikšića i Kolašina.

Temelje varoši postavio je Mehmed-beg Bahtijarević, koji je u Berane došao 1885. godine, prvo kao borac, a od 1889. godine kao vojni zapovjednik i gradski kajmakam.

Do polovine XIX stoljeća varoš se razvijala po tipičnoj orijentalnoj arhitekturi. Izgrađeni su džamije, mektebi, hanovi, dućani, šadrvan i dvije javne česme, a od 1890. godine u gradu je postojala i škola ruždija. Samo gradsko naselje se sastojalo od tri mahale: Gornje, u kojoj je pretežno živjelo pravoslavno stanovništvo, Donje, čije stanovništvo su bili Bošnjaci, i Harema sa porodicama osmanskih oficira.

U periodu između dva svjetska rata, Berane prerasta u privredni i trgovački centar cijele oblasti.

Nakon završetka Drugog svjetskog rata, 21. jula 1949. godine, grad dobija ime Ivangrad, a svoj stari naziv ponovo vraća u martu 1992. godine.

U posljeratnom periodu na području Berana odvijao se proces intenzivnijeg društveno-ekonomskog razvoja, podizanjem industrijskih kapaciteta, rudnika, puteva, ugostiteljskih i turističkih objekata, zdravstvenih i drugih institucija.