Plav

Područje opštine Plav nalazi je na jugu Sandžaka, odnosno u jugo-istočnom dijelu Crne Gore, i zahvata prostor od 486 km kvadratnih. Obuhvata dvije varošice – Plav i Gusinje sa dvadesetjednim seoskim naseljem, i smješteno je u podnožju gorostasnih Prokletija, na izvorištu rijeke Lim. Prema popisu stanovništva iz 2003. godine, na tom prostoru živi 13.805 stanovnika[1], u najvećem procentu Bošnjaka.

Prvi tragovi života na ovom području vezuju se za gvozdeno doba (lik jelena uklesan na stijeni u planini Brade Vezirove, desetak kilometara istočno od Gusinja, iz VIII stoljeća prije nove ere, prvi je do sada poznati podatak o životu u ovim krajevima).

U IV stoljeću prije nove ere ove krajeve naseljavaju ilirska plemena.

Prema legendi, naziv Plav vezuje se za ime rimskog cara Flaviusa, a prvi put naselje pod imenom Plav pominje se 1619. godine.

Za rimski period vezana su i naselja “Gradac” i “Čelingrad” kod Plava, dok se vodovod pronađen na području Gusinja, po jednima, veže za rimski, a po drugima, za osmanski period.

Kao i susjedni gradovi, i Plav je pod osmansku upravu došao 1455. godine. U tom periodu u ovom kraju se nalazio omanji osmanski vojni odred koji je obavljao kontrolu saobraćaja koji je iz primorja, preko Podgorice i Meduna, išao preko Gusinja i Plava, prema Skoplju i Istanbulu, kao i niz Limsku dolinu spajajući se sa Bosanskim drumom.

Krajem XV stoljeća na području Plavske župe, odnosno Plavske nahije, ustoličen je subaša i izgrađena prva džamija. U prvom popisu stanovništva i imovine, 1485. godine, ustanovljeno je da u Plavskom vilajetu živi 1.157 domaćinstava, što je sedam puta bilo više stanovništva nego što je u to vrijeme imala Podgorica.[2]

U vrijeme osmanske uprave, grad Plav je bio opasan visokim zidinama, i u njemu su uglavnom živjeli age i begovi. Imao je status vilajeta i pripadao je jedno vrijeme Novopazarskom, a jedno Skadarskom sandžaku.

Nešto ranije od Plava, 1610. godine, izgrađeno je Gusinje, kao naselje – putna stanica na karavanskom putu od Kotora i Skadra za Peć i Carigrad. Za vrijeme osmanske uprave, to je bio centar nahije, poznat po izvozu stoke i stočarskih proizvoda. U gradu je postojala biblioteka, a u toku XIX stoljeća izgrađeni su ruždija i mekteb, koji su odigrali veoma značajnu ulogu u obrazovanju ovdašnjeg stanovništva.

Odlukama Berlinskog kongresa, 1878. godine, Bosanski pašaluk podijeljen je na tri dijela. Bosna i Hercegovina pripali su Austro-Ugarskoj, Novopazarski sandžak je ostao pod vlašću Osmanskog carstva, dok su Plav i Gusinje pripali Crnoj Gori.

Takvo rješenje, međutim, nije prihvatilo lokalno stanovništvo, zbog čega je tadašnji crnogorski kralj Nikola I, početkom novembra 1879. godine, u Plav i Gusinje uputio veliku vojsku, koja je na Nokšiću, zaustavljena i poražena od strane domaćih snaga predvođenih Ali-pašom Šabanagićem (Ali-paša Gusinjski). Plavsko-gusinjska autonomija trajala je sve do 1912. godine, kada su Crnogorci zauzeli Plav i Gusinje, i izvršili veliki pokolj nad bošnjačkim i albanskim življem ovog područja. Slične akcije nad Bošnjacima ponovljene su i 1913. i 1919. godine, u kojima je stradala i najljepša džamija u ovom kraju, džamija Sultanija. U tom i periodu nakon toga, veliki broj Bošnjaka sa ovog područja iselio se u Ameriku, Bosnu i Hercegovinu, Tursku i zemlje zapadne Evrope.

Izuzetne ljepote jezera, planina i rijeka ovoga kraja učinile su da najatraktivnija privredna grana bude turizam. Tokom cijelog XX stoljeća one su privlačile turiste sa svih strana, tako da su još 1948. godine statističari zabilježili da je Plav imao pet puta više turista nego poznati jadranski turistički centar Budva. Jedan od najvećih turističkih lokaliteta u cijeloj regiji je Plavsko jezero, koje je najveće ledničko jezero u ovom dijelu Balkana. Masivni vijenci Prokletija i drugih okolnih planina pružaju idealne uslove za planinarenje a posebna atrakcija su poznata planinska jezerca Gorske oči, koja se nalaze u samom srcu Prokletija.


[1] Po popisu stanovništva iz 1991. godine u Plavu je živjelo 19.305 stanovnika,

[2] Plavsko-gusinjski kraj u to vrijeme bio je jedan od najznačajnijih trgovačkih i tranzitnih centara, sa posebnim „pazarištem“ na koje su dolazili trgovci iz svih okolnih krajeva. Osim toga, kraj je pružao i dobre uslove za razvoj poljoprivrede, što je sve uslovljavalo da se u njemu nastani veći broj stanovnika.