Pljevlja

Opština Pljevlja nalazi se na sjeverozapadu Crne Gore. Zahvata površinu od 1.346 kilometara kvadratnih, na kojoj, prema popisu iz 2003. godine, živi 35.806 stanovnika.

Pljevlja sa okolinom imaju burnu i bogatu prošlost. Nalazi pronađeni u pećini Pod Gospića vrhom i potkapini Mališna stijena, u kanjonu gornjeg toka rijeke Ćehotine, dvadesetak kilometara jugoistočno od Pljevalja, svjedoče o boravku neandertalskih lovaca na ovom području još u ledenom dobu.

Najstariji sačuvani tragovi ljudskog života potiču još iz perioda ranog bronzanog doba – iz drugog milenijuma prije nove ere, kada su ovim krajem prolazile značajne komunikacije od Podunavlja ka Jadranskom moru i iz pravca Bosne prema Gornjem Polimlju.

Prvo naselje na mjestu današnjih Pljevalja nastalo je u vrijeme Ilira, njihovog plemena Pirusta, u III-II stoljeću prije nove ere.

Kasniji tragovi naselja u Pljevljima vezani su za I stoljeće nove ere i rimsko naselje, u stručnoj literaturi poznato po imenu Municipijum „S”, u blizini Komina. Pojedini naučnici smatraju da je tu bilo locirano jedno od najvećih naselja rimske provincije Dalmacije.

Vizantijski car Konstantin Porfirogenit, u X stoljeću, nabrajajući gradove, pominje Dresnik za koji Jiriček[1] pretpostavlja da je riječ o Brezniku. Mjesto Breznica prvi put se pominje 822. godine, a znatno češće poslije 1200. godine. Podaci o Breznici kao naseljenom mjestu datiraju od 1348. godine.

Pod sadašnjim imenom Pljevlja se prvi put pominju u prvoj polovini XIV stoljeća, kao trg i raskršće, a u dubrovačkom arhivu Pljevlja se pominju 1339. godine.

Legenda kaže da su Pljevlja dobila ime po pljevi koju je vjetar raznosio po gradu sa bogatih imanja na kojima se vijalo žito.

U vrijeme osmanske uprave (od 1465. godine) Pljevlja su nosila naziv Taslidža – kamena banja (taš – kamen, ilixa – banja). U defteru iz 1475-1477. godine Pljevlja su bila upisana kao pazarište „Taslidža” Kamenica (grad u kamenim brdima).[2]

Između 1519. i 1532. godine Pljevlja su bila sjedište kadiluka, a kasnije i centar Hercegovačkog sandžaka (u periodu od 1572. do 1833. godine).

Po pisanju Evlije Čelebije, Pljevlja su potpuno izgorjela 1682. u velikom požaru, a 1818. godine u eksploziji barutane izgorjela je cijela čaršija i stradao veliki broj stanovnika.

Godine 1865. Pljevlja ulaze u sastav Novopazarskog sandžaka, a 1877. formiran je Pljevaljski sandžak u koji su, pored Pljevalja, ušli i Priboj, Pljevlja i Prijepolje.

Poslije Berlinskog kongresa, Austro-ugarska vojska, 10. septembra 1879. godine, ulazi u Pljevlja i tu ostaje sve do aneksije Bosne i Hercegovine, 1908. godine. U tom periodu u Pljevljima egzistira austro-ugarska vojna i osmanska civilna uprava.

Nakon aneksije Bosne i Hercegovine, 1908. godine, Pljevlja ponovo dolaze pod osmansku upravu, pod kojom će ostati sve do Prvog balkanskog rata, da bi, Bukureškim mirovnim ugovorom, oktobra 1913. godine, ušla u sastav Crne Gore.

Formiranjem Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca (SHS), Pljevlja su pripala Užičkoj župi, a podjelom Kraljevine Jugoslavije 1929. na banovine, bila su u sastavu Zetske banovine.

Područje opštine Pljevlja poznato je po raznovrsnim rudnim bogatstvima, od kojih se posebno ističu velika nalazišta uglja, olova i cinka, bakra, barita, gvožđa, laporca, kvarca, krečnjaka, mermera, žive. U rudniku „Šuplja Stijena” olovo i cink su vadili još Sasi. Pljevljaci su, prvo preko Dubrovnika a kasnije i sami, u Italiju, u znatnim količinama izvozili kože, vosak, olovo, živu…

Povoljan geografski položaj i prirodne rijetkosti, poput Ljubišnje, kraljice dinarskih planina, Kovača, Čemerna, Crnog Vrha, doline Ćehotine i drugih predjela, područje opštine Pljevlja čine izuzetno pogodnim za razvoj turizma.


[1] Konstantin Jozef Jireček (1854-1918) je poznati češki historičar. Bavio se, uglavnom, izučavanje prošlosti balkanskih naroda.

[2] Hazim Šabanović, Bosanski pašaluk, Sarajevo, 1982., str. 135.