Priboj

Priboj se nalazi na krajnjem jugu Sandžaka, odnosno u jugozapadnom dijelu Srbije. Smješten je na tromeđi Srbije, Crne Gore i Bosne i Hercegovine, duž prelijepe doline rijeke Lim, zbog čega ga nazivaju i Grad na Limu. Na površini od 553 km kvadratnih, prema podacima sa posljednjeg popisa stanovništva, živi 30.377 stanovnika, od čega su 23% Bošnjaci.

Nadmorska visina u centru grada iznosi 385 m.

O prvim naseljima na području pribojskog kraja svjedoči nalaz jednog keramičkog suda iz tzv. „slavonske” kulture, na prijelazu iz neolita u metalno doba.

Iako ne postoje precizni podaci o prodoru Rimljana na ovo područje, smatra se da je Oktavijan osvojio ove krajeve 35-33. godine p.n.e. a da je prva administrativna podjela obavljena u vrijeme Cezara, kada je veći dio osvojenih oblasti ušao u sastav provincije Ilirik.

Bez obzira na to što prošlost Priboja nije dovoljno istražena, na ovom prostoru odvijao se veoma intenzivan privredni i kulturni život. Nedaleko od Priboja, u naselju Jarmovac, nalazio se prahistorijski rudnik bakra, jedan od rijetkih južno od Save i Dunava, o kojem svjedoče rudarska okna za koja se procjenjuje da su građena još za vrijeme Rimljana.

Iako ne postoje sasvim pouzdani podaci kada je nastao, smatra se da je Priboj podignut u srednjem vijeku, na padinama planine Bić, kao četvorougani zidani grad Jagat. U mnogim srednjovjekovnim putopisima opisivan je kao vojničko utvrđenje pod nazivima: Pribon, Priboj, Bišćanski grad i dr.

U historijskim dokumentima prvi put se pominje 1418. godine i vezuje se za ime Ishaka-bega Ishakovića.[1] Nešto kasnije pominje se u Povelji kralja Fridriha III iz 1448. godine. U jednom putopisu iz 1463. godine pominje se kao Priboj u nahiji Dobrun, a 1485. godine kao sjedište istoimene nahije.

Nešto potpunije podatke o Priboju kasnije nalazimo kod Benedikta Kuripešića, slovenačkog putopisca, koji je prolazio kroz Priboj 1530. godine[2], i Evlije Čelebije, koji je u Priboju boravio 1662. godine. Prema Kuripešićevim podacima, Priboj je prije 1582. godine imao jednu džamiju, izgrađenu poslije 1516. godine. Godine 1582. Sinan-beg je u njemu izgradio han, a 1590. godine Priboj je imao status kadiluka manjeg ranga. Evlija Čelebi je, na drugoj strani, prolazeći kroz Priboj, u svojim putopisima zabilježio da ovaj grad ima jednu džamiju i tri hana.

Prekretnicu u razvoju Priboja u XVIII stoljeću donio je Hasan-aga (rodonačelnik poznate pribojske porodice Hasanagić), tadašnji azeban ove varoši. Vakufnamom iz 1758. godine Hasan-aga je omogućio izgradnju nove džamije, mekteba i dvije skele preko Lima.

Povoljan geostrateški položaj donosio je Priboju brz privredni razvoj, ali i velika razaranja tokom svih historijskih epoha.

Svojevrstan procvat i ekspanzivan privredni razvoj Priboj je doživio tek poslije Drugog svjetskog rata. U to vrijeme izgrađeno je više osnovnih i srednjih škola, drugih obrazovnih i zdravstvenih ustanova, ugostiteljskih i stambenih objekata, a Priboj je postao jak industrijski centar u kome je, sa druge strane starog gradskog naselja, preko Lima, izgrađen i potpuno nov grad. Zahvaljujući Fabrici automobila (FAP), osnovanoj 1953. godine, Priboj je postao poznat širom Evrope i svijeta.


[1] Ishak-beg je bio drugi krajišnik Bosne i otac čuvenog Isa-bega Ishakovića.

[2] Benedikt Kuripešić je bio tumač za latinski jezik tokom jedne ekspedicije, odnosno poslanstva koje je 1530. godine Ferdinand, kralj Austrije, Češke i Ugarske, poslao u Carigrad sultanu Sulejmanu II, da bi sa njime zaključio mir. Diplomatska misija je išla iz Ljubljane, preko Hrvatske, Bosne, Srbije, Bugarske i Rumelije, i poklapala se sa starim rimskim putevima. Iako misija nije postigla nikakav rezultat u pregovorima, „Putopis kroz Bosnu, Srbiju, Bugarsku i Rumeliju 1530. godine“, Benedikta Kuripešića značajan je dokument o životu u ovim krajevima i jedan je od najstarijih putopisa po Balkanu.