Prijepolje

Opština Prijepolje obuhvata centralni dio Sandžaka i jugozapadni dio Republike Srbije. Prostire se na površini od 827 km kvadratna, na kojoj, prema posljednjem popisu stanovništva, živi 41.188 stanovnika, od čega 41% čine Bošnjaci. Šire područje opštine, pravcem jugoistok – sjeverozapad, presijeca dolina rijeke Lim.

Područje današnje opštine Prijepolje je, nakon raseljavanja Autarijata, u posljednjim stoljećima stare ere, bilo skoro nenaseljeno. Osvajanjem ovih krajeva od strane Rimljana počinje plansko naseljavanje ilirsko-keltskog življa i područja opštine Prijepolje, koje za vrijeme rimskog cara Trajana naseljava ilirsko pleme Dalmati.

Jedno od najznačajnijih arheoloških nalazišta iz tog doba je rimsko naselje u Kolovratu, na mjestu Dvorine, nedaleko od Prijepolja, koje potiče iz prvog stoljeća rimske vladavine. Krajem II stoljeća n.e. to naselje, prvobitno rudarsko, prerasta u municipij (grad sa unutrašnjom samoupravom), a od kraja IV stoljeća preuzima vodeću administrativnu ulogu u cijelom prijepoljsko-pljevaljskom srezu. Najstariji kameni spomenici s Dvorina potiču s kraja II stoljeća, najranije iz vremena Marka Aurelija.[1]

U rimsko doba prijepoljski kraj je pripadao provinciji Dalmacija, a u vrijeme kasne antike, nakon Dioklecijanove i Konstantinove reforme carstva, prema većini istraživača, području Dardanije.

Poslije podjele rimskog carstva, prijepoljski kraj je ušao u sastav Istočnog Rimskog carstva (Vizantije).

U prvim pisanim izvorima, u Ugovoru iz 1343. godine, koji se odnosi na trgovinu soli iz Dubrovnika, Prijepolje se pominje kao trg Mileševe.

Kako je zabilježeno u „Istoriji države i prava“, Prijepolje je 1332. godine „bilo grad trgovište, trgovačko naselje“, a trinaest godina kasnije pominje se u pisanim dokumentima kao Merkatum Prijepolje.

Do sredine XIV stoljeća Prijepolje je dobilo karakteristike naselja sa trgom kao centralnim prostorom.

Usponu prijepoljskog trga značajno je doprinio njegov veoma povoljan položaj, s obzirom da se nalazio na raskrsnici važnih puteva. Preko Prijepolja vodio je najkraći, i po svemu sudeći najviše korišćen put koji je povezivao centralne i istočne dijelove Balkanskog poluostrva sa srednjim dijelom Jadranske obale i vodio prema Solunu i Carigradu.
Razne civilizacije ostavile su neizbrisive tragove na Prijepolje, na šta podsjećaju brojne arheološke iskopine iz rimske i kasne antičke epohe.
Tokom XV stoljeća ovdje je bilo sjedište Mileševske mitropolije, a u XVI stoljeću u Prijepolju je radila i jedna od prvih štamparija u Srbiji.
Za vrijeme osmanske uprave u Prijepolju je podignuto više objekata koji imaju ne samo kulturni već i turistički značaj. Među njima najpoznatiji su tri džamije i Sahat-kula, kuća Musabegovića, Šećeragića i Cvijovića, koje svjedoče o istočnjačkoj kulturi i izuzetni su spomenici građevinarstva.

U periodu od kraja Drugog svjetskog rata naovamo Prijepolje je izraslo u moderan evropski grad sa razvijenom tekstilnom, obućarskom, metalnom, hemijskom i građevinskom industrijom. Limska dolina i povoljna klima pružaju pogodne uslove za razvoj poljoprivrede, a mnoštvo kulturno-historijskih spomenika i prirodne ljepote Sopotnice, Seljašnice i drugih mjesta od velikog su značaja za razvoj turizma u cijelom kraju.


[1] Dragoslav Srejović, Rimska nekropola u Kolovratu, Simpozijum Seski dani Sretena Vukoavljevića IV, Prijepolje 1976., str. 89-92; Prijepolje – istorijsko-turistički vodič, grupa autora, 1984.