Rožaje

Opština Rožaje nalazi se u istočnom dijelu Sandžaka, na sjeveroistoku Crne Gore. Obuhvata površinu od 432 km kvadratnih, na kojoj, prema posljednjim podacima, živi 22.693 stanovnika.

Sam grad nalazi se na obalama rijeke Ibar, u okruženju velelepnih planina Hajle, Mokre Gore, Krstca, Žljeba i Turjaka, na nadmorskoj visini od 1.006 metara.

Arheološka nalazišta na području Rožaja svjedoče o ljudskim naseobinama još iz perioda prije nove ere. Prema navodima historičara, ostaci građevina iz ilirskog i rimskog perioda nalaze se na više mjesta u rožajskoj opštini, a kao najvažniji lokaliteti pominju se: ilirsko naselje na Brezovačkom brdu nizvodno od Rožaja, Gradina na planini Krstači, Bačevac, Sastanci u Bašči, selišta i Građača u Bukovici, Otaševo Brdo i Gospođin vrh u Biševu, itd.

O nastanku samog imena Rožaje postoji nekoliko tumačenja. Po jednom, kojeg podržava većina istraživača, grad je dobio ime po starom utvrđenju „Rogaje“. Francuski putopisac Ami Bue ime Rožaje izvodi iz riječi „rog“, po krečnjačkim klikovima koji se nalaze ispod Ganića krša.

Vrijeme nastanka Rožaja ne može se tačno utvrditi ali je pouzdano ustanovljeno da je naselje pod imenom Rožaje u jednom osmanskom pisanom izvoru zabilježeno 1571. godine, dok se istoimena tvrđava pominje u osmanskom popisu iz 1640. godine. Prema drugim izvorima, pod sadašnjim nazivom, Rožaje postoji od 1585. godine, dok je po historičaru Hameru današnje Rožaje utemeljio Duče-paša, 1683. godine.

U vrijeme osmanske uprave, naselje nastalo oko utvrđenja za koje se vezuje naselje Rožaje nosilo je naziv Trgovište i to ime, pod kojim ga pominju i čuveni turski putopisci Evlija Čelebi i Mustafa hadži-Kalfa, nosi sve do 1912. godine. Oko same lokacije nekadašnjeg Trgovišta, međutim, postoje različita mišljenja i pojedini istraživači ga vezuju više za Novi Pazar ili Tutin.

Kroz čitav period svog postojanja Rožaje je imalo sve odlike orijentalne kasabe: džamije, turbeta, hanove, kule, čardake i sokake. Sama varoš razvijala se oko dva jezgra, starijeg u Gornjoj čaršiji oko tvrđave koja je srušena i više ne postoji, i mlađeg oko Ganića kule. Na čaršiju su se nastavljale mahale, podijeljene po plemenima. Kuće su uglavnom bile na dva sprata, prvi sprat od kamena ili drvenih greda, a drugi od čatme, sve pokrivene drvenim daskama – šindrom.

Kroz duži vremenski period Rožaje je, kao i ostali sandžački gradovi, prolazilo burna vremena, a stanovništvo u varoši dugo je živjelo pretežno od otkupa stoke i mliječnih proizvoda koji su izvoženi karavanskim putevima u Gornje Polimlje ili prema Mitrovici, Skoplju i Peći.

Podjelom Sandžaka na dva dijela, 1912. godine, Rožaje ulazi u sastav Crne Gore.

Područje opštine Rožaje jedno je od šumama najbogatijih na području Balkana. Izuzetne prirodne ljepote kanjona Ibra, planinskih ljepotica Hajle (2.403 m), Smiljavice, Štedi, Žlijeba, Turjaka i drugih, ski centri Turjak i Bogaje, i druge prirodne pogodnosti i kapaciteti, pružaju idealne uslove za razvoj turizma i zimskih sportova prije svega.

Od kulturno-historijskih spomenika posebno su značajni: ilirsko naselje na brdu Brezojevica, Kurtagića džamija, kao i čuvena Ganića kula.