Tutin

Opština Tutin nalazi se u jugoistočnom dijelu Sandžaka, odnosno u jugozapadnom dijelu Republike Srbije. Prostire se na površini od od 742 km kvadratnih, a sam grad nalazi se na nadmorskoj visini od oko 1.000 metara. Od 30.054 stanovnika, prema popisu stanovništva iz 2002. godine, 95% čine Bošnjaci.

Područje opštine Tutin predstavlja jedinstven prirodni ambijent, s brojnim prirodnim raritetima. Pored atraktivnog kanjona Ibra, jedinstvene planinske površi Ponor, planinsko-šumskog kompleksa Mojstir, prekrasnih predjela Mokre gore i njenih nepreglednih šuma, na području opštine Tutin prisutni su brojni kraški oblici reljefa i jedinstveni biljni i životinjski svijet. Posebno obilježje opštini daju Pešterska visoravan, Tutinska kotlina, Ribarićko jezero i rijeke Ibar i Vidrenjak.

Prvi put Tutin se pominje u Gluhavičkoj povelji, 28. maja 1396. godine, kojom Gluhavički kadija upozorava dubrovačkog kneza da njegovi trgovci prolaze ovim područjem i tu plaćaju carinu, što ukazuje da je u to vrijeme ovaj kraj u administrativnom pogledu bio posebna oblast.

Za ime Tutin vezane su brojne legende a jedna od njih kaže da je posljednja ilirska kraljica Teuta imala svoj dvorac na brdu iznad grada, pa je i sam grad po njoj dobio ime Tutin. Druga legenda, međutim, kaže da je grad dobio ime po tutnjavi vojske Husein-kapetana Gradaščevića u XIX stoljeću (1831. godine), na njenom putu prema Kosovu.

Pod nazivom Tutin, u svom djelu „Putovanje po slovenskim zemljama Turske u Evropi”, 1868. godine, pominju ga engleske spisateljice Georgina Mjur Makenzi i Adelina Paulina Irbi.

Dosadašnja arheološka istraživanja, vršena na području Pešterske visoravni, ukazuju da je tutinski kraj naseljen krajem neolita, odnosno početkom bronzanog doba. O postojanju života na ovom području iz tog perioda svjedoče mnogobrojne humke, u narodu poznate kao grčka i latinska groblja (samo na području Koštan-polja registrovano je 13 nekropola s humkama, kao i dva naselja). Za prve stanovnike ovog kraja vezane su i gradine Klopotnik, Rezale, Gradac, gradina u Šaronjama i Dobrinji, Đurđevici, Trojan i Gradac na Pešteri[1]).

Sa arheološkog stanovišta posebno su značajni ostaci pronađeni u neposrednoj blizini Smolućke rijeke, stari 40-50 hiljada godina, kao i kasnoantička utvrđenja Đurđevica u Đerekarima, Hum i Trojan. Sva tri utvrđenja su izgrađena na nepristupačnom terenu i imala su odbrambeni karakter. Utvrđenja potiču iz VI-V stoljeća p.n.e. kada je samo Peštersko polje bilo okruženo sa šest utvrđenja: Đurđevicom sa južne, Humom, Gradinom u Šaronjama, Ramoševom i Trojanom, sa istočne, i Tuzinjem sa sjeverne strane.

Naročito značajna arheološka otkrića na području tutinskog kraja su i otkrića u Glogoviku, Melajama i Crnoči. Najstariji nalazi potiču iz Delimeđa, iz vremena prije tri hiljade godina, dok su nalazi iz Glogovika nešto mlađi.

U vrijeme podjele Rimskog carstva na Zapadno i Istočno (Vizantija), današnja tutinska teritorija našla se na samom graničnom pojasu.

O prisutnosti rimske civilizacije na ovom području svjedoče brojni spomenici materijalne kulture, a ostaci rudarskih kopova ukazuju da su Rimljani u to doba imali svoj rudnik gvožđa u Gluhavici. Na tom području je pronađen rimski novac koji je pripadao caru Komodu, a nedaleko od Gluhavice, u selu Raduhovci, nađena je rimska stela iz III stoljeća. Pretpostavlja se da su gvozdenu rudu u Gluhavici eksploatisali stanovnici iz predrimskog perioda, a da su tu eksploataciju nastavili Rimljani.

U selu Boroštici, nedaleko od mosta na istoimenoj rijeci, na putu za Karajukića Bunare (opština Sjenica), takođe je pronađena rimska stela iz III stoljeća, slična steli iz Gluhavice, ali su tu grobnicu mještani prokopali, a stelu izlomili i ugradili u most.[2]

Krajem XX i početkom XXI stoljeća područje grada i opštine Tutin zabilježilo je nagli urbanistički, ekonomski i kulturni razvoj i postalo jedno od perspektivnijih područja u Republici Srbiji.

Područje opštine Tutin je bogatog prirodnog i skromnog privrednog potencijala. Bogatstvo pašnjacima u dijelu Gornje i Donje Pešteri i šumskim kompleksima na Mokroj gori, doprinjelo je da se stanovništvo ovog područja u najvećem procentu bavi stočarstvom i preradom drveta. Projekat industrijske zone u Ljeskovi, na Pešteru, najvažniji je projekat od kojeg se, uz izgradnju autoputa kroz Sandžak, očekuje da će preporoditi cjelokupan ovaj kraj.

Važniji putni pravci koji prolaze kroz područje opštine Tutin su Jadranska magistrala (putni pravac Novi Pazar – Mehov krš – Rožaje – Jadransko more) i Ibarska magistrala (Novi Pazar – Ribariće).


[1] Ejup Mušović, Tutin i okolina, Beograd 1985., str. 13.

[2] Ejup Mušović, Tutin i okolina, Beograd 1985., str. 15-16.